Viruslar

Viruslar [lot. virus – zahar] – faqatgina tirik hujayralarda koʻpayib, oʻsimlik, hayvon va Odamda yuqumli kasallik qoʻzgʻatuvchi Mikroorganizmlar. Oʻtmishda “Viruslar” atamasi har xil kasallik qoʻzgʻatuvchilarga, ayniqsa, nomaʼlum agentlarga nisbatan qoʻllanilgan. Fransuz olimi L. Paster bir qancha kasalliklarning kelib chiqishida bakteriyalarning rolini isbotlab berganidan soʻng viruslar tushunchasi “mikrob” soʻzining sinonimi sifatida qoʻllanila boshlandi.

Kasallik qoʻzgʻatuvchi bu ikki guruh agentlari, yaʼni bakteriyalar bilan v. oʻrtasidagi muhim farq rus olimi D. I. Ivanovskiy (1892) va keyinchalik boshqalar tamaki mozaikasi hamda juft tuyoqli hayvonlarning oqsil kasali qoʻzgʻatuvchilari bakterial suzgʻich (filtr) dan oʻtishini isbotlagach, aniqlandi.

Ular tabiatda keng tarqalgan, odam, hayvonlar va oʻsimliklarda har xil ogʻir kasalliklarni paydo qiladi. Ular maxsus tarqatuvchi yoki mexanik yoʻl bilan tarqaladi. Koʻpchilik viruslar yillab tiriklik xususiyatini yoʻkotmaydi, qulay sharoitga (tirik hujayraga) tushib qolishi bilan kasallik qoʻzgʻata boshlaydi. Ayrimlari (masalan, gripp virusi) tashqi muhitda oʻz xususiyatini yoʻqotadi.

Viruslar qoʻzgʻatadigan kasallikning paydo boʻlishiga, koʻpincha, faqat bitta virus zarrasi sabab boʻlishi mumkin. Masalan, bitta poliomiyelit virusi zarrasi (molekulasi) dan bir necha soatda milliardlab boshqa zarralar vujudga keladi. Ularning koʻpayishi sitoplazmadagi aminokislotalar bilan bogʻlik. Millionlab viruslar molekulalari yigʻindisi mikroskop ostida kristallar yoki X-tanachalar shaklida koʻrinadi.

Kasallik holatini koʻzgʻatish xususiyati, kasallik qoʻzgʻovchi boshqa agentlarga nisbatan juda kichikligi va odatdagi sunʼiy ozuqli muhitda rivojlanmasligi viruslarning oʻziga xos xususiyatidir. Faqat baʼzi bakteriofglar bundan mustasno, ularni labarotoriya sharoitida koʻpaytirish mumkinligi isbotlangan. Labarotoriyada oʻrganish imkoniyati boʻlgan barcha viruslar har xil fizik usullar bilan birmuncha aniq “oʻlchangan”. Ularning diametri 10-300 mkm.

Tayoqcha, shar yoki ipsimon shaklda boʻladi. Oʻsimlik va hayvonlarda kasallik qoʻzgʻatuvchilari koʻpincha yumaloq shaklda. Bugʻdoy va beda mozaikasi viruslar tashqi koʻrinishi bilan bakteriya tayoqchasi yoki oʻqqa oʻxshaydi. Ularning tuzilishini elektron mikroskop va rentgenda tadqiq qilish orqali baʼzi nozik tarkibiy qismlari aniqlangan.

Ularning hammasida ichki modda, asosan, nuklein kislotadan iborat boʻlib, u oqsil qobiq bilan oʻralgan. Bir necha tur viruslarning kimyoviy tarkibi oʻrganilgan, xolos. Ularning tuzilishi ham, chamasi oddiy bakteriyalarniki kabi murakkab. Uning tarkibida nukleoproteilar, karbonsuvlar va lipoidlar bor.

Nuklein kislotasi dezoksiriboza shaklida, lipoidlar guruhi esa xolesterol, fosfolipid va neytral moy koʻrinishida uchraydi. Fitopatogen viruslar tarkibida ribonuklein kislota (RNK), hayvon va odamlarda kasallik qoʻzgʻatuvchilarida esa RNK yoki DNK (dezoksiribonuklein kislota) bor. Baʼzi viruslar tozalangan preparatlar holida olnib, ularning bir qismi toza haqiqiy kristallar (masalan, tamaki nekrozi), boshqalari esa suyuq kristallar (masalan, tamaki mozaikasi) yoki shaklsiz choʻkmalar hosil qiladi. Ularni ajratib olish va tozalash uchun ultratsentrfugalanadi, turli xil fizik-kimyoviy usullardan foydalaniladi.

Viruslarning tasnifi (klassifikatsiyasi) va ularni ifodalaydigan belgilar hali qabul qilinmagan. Ularga ham xuddi hayvonlar va oʻsimliklarga beriladigan tur va turkum nomi beriladi, xalq ifodalari, har xil qisqarmalardan foydalaniladi, kasallanuvchi organizmning turkum nomi bilan atalib, yoniga raqam qoʻyiladi yoki viruslar morfologik, kimyoviy xossalari va reproduktiv xususiyatlariga binoan urugʻ va oilalarga birlashtiriladi. Viruslar urugʻining lotincha nomiga virus soʻzi (masalan, Enterovirus), oilasi nomiga viridae soʻzi (masalan, Poxviridae) qoʻshilib yoziladi.

Ular organizmga har xil yoʻllar bilan kiradi, masalan, viruslar oʻsimlik hujayralariga chetdan faqat ular shikastlanganida kirishi mumkin. Gripp virusi va boshqalarda hujayra kobigʻini buzish xususiyatiga ega boʻlgan fermentlari bor. U organizmga kirgan, infeksiyaning latent yoki yashirin davri boshlanadi.

Koʻpgina viruslar hujayralarda toʻplanib, hujayra ichida oʻziga xos tarkibiy qismlar hosil qiladi. Viruslar bilan zararlangan oʻsimliklar, odatda, butun hayoti davomida infeksiya oʻchogʻi boʻlib qoladi. Viruslar ekologik, biologik va boshqa(lar) omillar taʼsirida vujudga keladigan kuchli oʻzgaruvchanlikka ega.

Ular tabiatda keng tarqalgan boʻlib, ular juda koʻp xoʻjayinga ega. Asosan, soʻruvchi hasharotlar, kanalar va nematodalar bilan tarqaladi. Baʼzi V. urugʻlar orqali tarqaladi va deyarli barcha V. kasal oʻsimlik jinssiz koʻpayganda avlodiga oʻtadi. Viruslarning patologik taʼsiri xilma-xil boʻlib, asosan, ularning koʻpayishdan xoʻjayin organizmida yuz beradigan oqsil va nuklein almashinuvining buzilishi bilan belgilanadi. Ularni virusologiya fani oʻrganadi.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.

free xxx voids 24pornload.com sexy hot film
telugu.xxx hot-sex-porno.com tamil girls sex video
naked girld hdxxxvideo.mobi bajkul college
hill palace sobazo.com ninja 300 price
asam xxx redwap2.com x mastar
arab porn star pornowap.mobi hd tamil sex video
sexvid.xxx erotikturkporno.com chamiya reloaded
voyeur-villa pormhub.net swallowed.com
rep xnxx ounoun.com xvideos live
bangalivideo indianlust.mobi office girl fuck video
bilu sexy film redwap.me xvideos.com indian
www.sex videos.com indianhomevideo.net bf video bihar
porn hot movie best-pornos.com pornhub indian teen
xxx indian actress images noodporn.com kannada sex com
tuob8 indianhardcore.info www.south sex.com