N

Nurlanish

Nurlanish – 1) erkin elektromagnit maydon hosil boʻlish jarayoni. Erkin, yaʼni nulangan elektromagnit maydonning oʻzi ham “N.” atamasi bilan ataladi; 2) radiodiapazodagi elektromagnit toʻlqinlarning gʻalayonlnishi va fazoda tarqalishi. Bunda oʻzgaruvchan…
Батафсил

Nur kasalligi

Nur kasalligi – ionlovchi nurlarning organizmga taʼsir etishida yuzaga keladigan kasallik. N.k. butun tana yoki uning kattagina qismi tashqaridan nurlanganda, shuningdek, organizmga nafas, meʼda – ichak yoʻli va teri orqali…
Батафсил

Nur bilan davolash

Nur bilan davolash, nur terapiyasi – ionlovchi nurlar (alfa, beta, neytron, elektron, proton zarralar hamda rentgen va gamma nurlarni davo maqsadida foydalanish; har xil oʻsmalar va baʼzi yalligʻlanish jarayonlarini davolashda…
Батафсил

Nukleotidlar

Nukleotidlar, nukleozidfosfalar – nukleozidlarning fosforli efirlari. Nukleotidlar — nuklein kislotalar, kofermentlar va boshqa(lar) biologik faol birikmalarning tarkibiy qismidir. Ular tirik hujayrada erkin holda boʻlib, moddalar almashinuvida muhim rol oʻynaydi. Nukleotidlar…
Батафсил

Nukleoproteidlar

Nukleoproteidlar – nuklein kislotalarning oqsillar bilan birgalikdagi kompleksi. Nukleoproteidlar tarkibiga kirgan nuklein kislotalarning xiliga qarab, dezoksiribonukleoproteidlar (DNP) va ribonukleoproteidlar (RNP) farqlanadi. DNP barcha hujayralar yadrolarida va mitoxondriyalarida», shuningdek, spermatozoilarning boshchasida…
Батафсил

Nukleozidlar

Nukleozidlar – tarkibida purin yoki pirimidin asosi va riboza yoki dezoksirboza karbonsuvi boʻlgan glikozidlar. Nukleozidlar nuleotidlarnit nukleotidaza fermenti bilan parchalanishidan kelib chiqadi. Barcha tirik organizmlardagi nuklein kislotalar va nukleotidlar tarkibida…
Батафсил

Nuklein kislotalar

Nuklein kislotalar, polinuklotidlar – nukleotidlar qoldigʻidan hosil boʻlgan yuqori molekulali organik birikmalar. Nuklein kislotalar tarkibiga qanday karbonsuv – dezosiriboza yoki riboza kirishiga qarab dezoksiribonuklein kislota (DNK) va ribonuklein kislota (RNK)larga…
Батафсил

Nukleazalar

Nukleazalar – nuklein kislotalar (NK) ni parchalaydigan gidrolitik fermentlar. Barcha biologik obyektlarda borligi maʼlum. Nukleazalar fosfodiesteraza boʻlib, ribonuklein kislotali parchalaydigan ribonukpeaza (RNKaza), dezoksiribonuklein kislotani parchalaydigan dezoksiribonukleaza (DNKaza), ayrimlari har ikki…
Батафсил

Noradrenalin

Noradrenalin, norepinefrin, arterenol, aminoetanol-pirokatxin – buyrak usti bezi miya moddasi gormoni; nerv tizimi mediatori (q. Mediatorlar). Kimyoviy tuzilishiga koʻra, katexolaminlarga mansub. Noradrenalin adrenalin analogi va organizmda uning oʻtmishdoshi hisoblanadi. U,…
Батафсил

Noma

Noma [yun. nime – tarqaluvchi], “suvli rak” – gangrena tarzida kechadigan kasallik; atrofidagi toʻqimalarga tez tarqaladi. Koʻpincha, yuzning yumshoq toʻqimalari, orqa teshik atrofi, kamdan-kam hollarda boʻyin, qoʻl-oyoq barmoqlari terisi kasallanadi.…
Батафсил